Coraz częściej słyszymy, że jelita to coś więcej niż tylko trawienie. I rzeczywiście – jelita naszych zwierząt są domem dla miliardów bakterii, które wraz z korzystnymi dla jelit wirusami, grzybami i archeonami tworzą tzw. mikrobiotę jelitową. To właśnie one wpływają na: odporność, pracę układu pokarmowego, stan skóry, ogólne samopoczucie zwierzęcia. Gdy mikrobiota jelitowa działa prawidłowo – organizm jest w równowadze. Gdy równowaga mikrobioty zostaje zaburzona (tzw. dysbioza) – mogą pojawić się przewlekłe biegunki, nawracające problemy jelitowe, spadek odporności i w konsekwencji nawracające infekcje, choroby skóry, a także alergie.
Czym jest przeszczep mikrobioty jelitowej (FMT)?
FMT (Fecal Microbiota Transplantation) to procedura polegająca na podaniu choremu zwierzęciu odpowiednio przygotowanej mikrobioty jelitowej pochodzącej od zdrowego dawcy. Jej celem jest odbudowa prawidłowej flory bakteryjnej jelit. Zaletą FMT jest przywrócenie naturalnej równowagi w przewodzie pokarmowym, a nie pozbycie się tylko objawu, jakim jest przewlekła lub nawracająca biegunka.
Kiedy FMT może pomóc zwierzęciu?
Choć brzmi to zaskakująco, w medycynie ludzkiej FMT jest stosowany od lat, a obecnie – zgodnie z najnowszymi wytycznymi – znajduje coraz szersze zastosowanie także w medycynie weterynaryjnej. Według międzynarodowych wytycznych FMT zostało zatwierdzone jako bezpieczna i skuteczna metoda leczenia wspomagającego u psów i kotów w określonych jednostkach chorobowych. Wciąż trwają badania (zarówno w medycynie ludzkiej jak i weterynaryjnej) nad kolejnymi zastosowaniem FMT m.in. w chorobach neurologicznych, gdyż okazuje się, że wiele neuroprzekaźników (substancji odpowiedzialnych za działanie ukladu nerwowego) oraz składników potrzebnych do produkcji neuroprzekaźników wytwarzanych jest właśnie w jelitach.
U psów FMT jest rekomendowany do leczenia wspomagającego:
– ostrych biegunek,
– parwowirozy,
– przewlekłych enteropatii (IBD, przewlekłe zapalenia jelit),
– nawracających problemów jelitowych opornych na standardowe leczenie.
U kotów FMT jest rekomendowany do leczenia wspomagającego:
– przewlekłych biegunek,
– przewlekłych wymiotów,
– chorób jelit opornych na leczenie dietą i lekami.
Jak wygląda procedura FMT?
Istnieją dwie zatwierdzone metody wprowadzenia zdrowej mikrobioty jelitowej do organizmu chorego zwierzęcia: FMT w postaci specjalnie przygotowanych kapsułek doustnych oraz FMT podawanego doodbytniczo. Korzystne bakterie z FMT zajmują miejsce patogenów i uniemożliwiają ich namnażanie, a w skutek konkurencji o składniki odżywcze – patogeny tracą dostęp do „paliwa”. Również korzystne bakterie z FMT produkują naturalne substancje ochronne hamujące rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów oraz wpływają na metabolizm kwasów żółciowych, co chroni jelita. Wszystko to prowadzi do odbudowy naturalnego środowiska jelit i ich bariery ochronnej.
Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i skuteczności FMT ma prawidłowy dobór dawcy, dokładne badania kału i krwi dawcy oraz odpowiednie przygotowanie materiału. W 2024 roku zostały opublikowane międzynarodowe wytyczne eksperckie dotyczące FMT u zwierząt towarzyszących Clinical guidelines for fecal microbiota transplantation in companion animals. Dlatego FMT nie jest „domową metodą” i zawsze powinien być wykonywany wyłącznie pod nadzorem lekarza weterynarii, który dobiera odpowiednią metodę FMT oraz protokół leczenia.
Czy FMT jest bezpieczny?
Tak – FMT jest uznany za procedurę bezpieczną i dobrze tolerowaną, również u zwierząt osłabionych czy leczonych immunosupresyjnie. Najczęstsze działania niepożądane, jeśli się pojawiają, są łagodne i przejściowe (np. krótkotrwała biegunka lub wzdęcia).
Zgodnie z wytycznymi FMT jest to elementem leczenia skojarzonego, który przyspiesza poprawę, zmniejsza nasilenie objawów, wspiera regenerację jelit i przywrócenie wlaściwego środowiska jelit oraz poprawia komfort życia zwierzęcia. FMT może być skutecznym wsparciem zdrowia psa czy kota, ale do zachowania prawidłowej mikrobioty jelitowe konieczne jest też dalsze stosowanie się do zaleceń. Najlepsze efekty osiąga się, gdy FMT jest elementem indywidualnie dobranego planu leczenia, uwzględniającego dietę, leki i ogólny stan zdrowia zwierzęcia.
Nowoczesna medycyna coraz częściej patrzy na jelita jako na klucz do zdrowia całego organizmu. Zastosowanie FMT pokazuje, jak ogromne znaczenie w funkcjonowaniu organizmu ma mikrobiota jelitowa i jak bardzo medycyna weterynaryjna zmierza dziś w stronę leczenia przyczyn, a nie tylko objawów. Zdrowe jelita to fundament zdrowia całego organizmu Twojego pupila.
Bibliografia:
1) Winston, J.; Suchodolski, J.; Gaschen, F.; Busch, K. et al. (2024) Clinical guidelines for fecal microbiota transplantation in companion animals. Advances in Small Animal Care, 5, 79–107.
2) Rojas, C.; Entrolezo, Z.; Jarett, J.; Jospin, G. et al. (2023) Microbiome Responses to Fecal Microbiota Transplantation in Cats with Chronic Digestive Issues. Veterinary Sciences, 10(9):561.
3) Tuniyazi, M.; Hu, X.; Fu, Y.; Zhang, N. (2022) Canine Fecal Microbiota Transplantation: Current Application and Possible Mechanisms. Veterinary Sciences, 9, 396.
4) Watanangura, A.; Meller, S.; Farhat, N.; Suchodolski, J. et al. (2024) Behavioral comorbidities treatment by fecal microbiota transplantation in canine epilepsy: a pilot study of a novel therapeutic approach. Frontiers in Veterinary Science, 11.
Autor: lek. wet Anna Wojtalewicz